„Þetta var galtómt hús.“
 |
|
Auður Sveinsdóttir skömmu eftir að þau Halldór fluttu að Gljúfrasteini.
|
Á 4. áratugnum kom út hvert stórvirkið á fætur öðru frá hendi Halldórs: Salka Valka, Sjálfstætt fólk og Heimsljós.
Hann gerði víðreist, skrifaði mikið á erlendri grund eða kom sér upp
aðstöðu hér á landi þar sem hann gat einangrað sig frá heimsins glaumi.
Um miðjan fimmta áratuginn bjó Halldór í vesturbæ Reykjavíkur en það
var ljóst að æskustöðvarnar heilluðu og einn góðan veðurdag tilkynnti
hann heitkonu sinni, Auði Sveinsdóttur að hann hygðist byggja hús í
Mosfellsdal. Auður greinir frá þessu í ævisögu sinni: „Halldór vildi
hafa húsið sveitalegt, einfalt og ekkert óþarfa tildur. Við vorum
sammála um þetta. Hann var á þessum tíma önnum kafinn að skrifa Íslandsklukkuna austur á Eyrarbakka, og treysti mér til að hugsa fyrir innréttingu og húsbúnaði.
Sjálfur er Halldór stundum svolítið hjálparvana eins og
Ljósvíkingurinn. „Þú skalt ráða framkvæmdum", sagði hann. „Ég get
ekkert nema opnað budduna!"
Þetta var galtómt hús. Við áttum að heita má ekki önnur húsgögn en þau sem stóðu af tilviljun á
 |
|
Margir
tignir gestir sóttu nóbelsskáldið heim í Mosfellsdal. Hér heilsar
Gústaf Adolf Svíakonungur Guðnýju Halldórsdóttur á hlaðinu í
Gljúfrasteini, Halldór til hægri á myndinni.
|
Vesturgötunni
hjá Halldóri, þar á meðal skosk forláta standklukka frá 18. öld. Dönsk
vinkona mín, Birta Fróðadóttir innanhússarkitekt og húsgagnasmiður sem
var þá nýkomin frá Danmörku, gift æskuvini okkar systra, Jóhanni
Jónssyni sem síðar varð garðyrkjubóndi í Dalsgarði, tók að sér að búa
húsið innan. Vikum saman hittumst við nærri daglega."
8
Þau Auður og Halldór gengu í hjónaband síðla árs 1945. Þau eignuðust
tvær dætur, Sigríði og Guðnýju. Gljúfrasteinsheimilið varð hlýlegt og
sérstakt og vel búið listaverkum. Þar varð mjög gestkvæmt, m.a. gengust
þau hjónin fyrir tónleikum á heimili sínu þar sem heimsþekktir
hljóðfæraleikarar stigu á stokk og léku fyrir boðsgesti.
Þrátt fyrir fasta búsetu í Mosfellsdal frá 1945 var Halldór mikið á
faraldsfæti vegna starfs síns sem rihöfundur, t.a.m. ferðaðist hann
mikið þegar hann var að viða að sér efni í skáldsöguna Gerplu
sem kom út árið 1952. Hinu er ekki að neita að með fastri búsetu í
Mosfellsdal efldust tengsl Halldórs við hans heimabyggð. Hann hélt t.d.
ræðu við vígslu félagsheimilins Hlégarðs í mars
|
Halldór á göngu meðfram Köldukvísl í Mosfellsdal en hann var alla tíð mikill göngu- og útivistarmaður.
Ljósm. Hans Malmberg.
|
1951
og sagði m.a.: „Ég vil hefja mál mitt á því að árna héraðsbúum heilla á
þessum upplúkníngardegi hins nýa samkomuhúss sem hér hefur verið reist
með glæsibrag sem vera mun einsdæmi til sveita á Íslandi. Mér þykir
viðkunnanlegt nafnið sem þetta félagshús hefur hlotið, það mætti vera
sannnefni á tvennan hátt, í fyrsta lagi vegna þess húsið er eftir smekk
nútímans reist niðrí dæld eða lág, í hléi fyrir mesta vindinum, eða að
minsta kosti í meira hléi en ef það hefði verið sett upp á hól einsog
fornmenn voru vanir að setja sín hús; og í öðru lagi á slíkt hús sem
þetta að vera sveitúngum skjól og afdrep sem þeir leiti til úr
stormviðrum hversdagslífsins og finni skemtun og mentun: Hlégarður.
Já það er ekki hægt að segja annað en Mosfellssveit hafi tekið undir
sig stökk í framförum með því að koma upp samkomuhúsi af slíkum stórhug
og myndarskap sem þetta er; og þeirra manna er staðið hafa straum af
þessu verki mætti leingi minnast hér í sveitinni.“ 9
 |
|
Gljúfrasteinn
í Mosfellsdal var byggður úr landi Laxness árið 1945. Esjan í baksýn en
fremst til vinstri sést í Köldukvísl, milli hússins og árinnar hefur nú
risið fallegur skógarlundur. Til hægri við húsið er steinninn sem var
Halldóri afar kær allt frá bernskuárum og um hann ritaði hann söguna Steininn minn helgi . Að Gljúfrasteini bjó Halldór ásamt fjölskyldu sinni um hálfrar aldar skeið.
|
 |
|
Sveitungar Halldórs hylltu hann með blysför þann 11. febrúar 1956, skömmu eftir að hann kom heim með nóbelsverðlaunin.
|